YAVAŞ ŞEHİRLER

MODERN YAŞAM İLE GELENEKSEL YAŞAM ARASINDA KALİTELİ BİR YAŞAM BİÇİMİ – YAVAŞ ŞEHİRLER

Yavaş Şehir, İngilizce ‘Slow City’, İtalyanca ‘Citta City’, isminin çağrıştırdığı tembel, uyuyan, bıkmış ve evhamlı insanların yaşadığı bir şehir anlamından çok uzaktır. Tam tersi, Yavaş Şehir ile amaçlanan düzeye ulaşmak ve bunu sürdürebilmek için yoğun bir enerji harcanması gerekir.

İtalya’da doğan Yavaş Şehir hareketi, küreselleşmenin etkisi ile tehdit altında olan yerel kültür ve değerleri korumak ve geliştirmek amacıyla oluşturulan bir kavram ve eylem biçimidir. Bu hareketin en önemli hedefleri sürekli gelişmek, yöresel ekonomik hareketi geliştirmek ve karakteristik mimariyi ve kültürü korumaktır.

Yavaş Şehir hareketinin organizasyon merkezi İtalya’dır ve Yavaş Şehir olarak tanımlanmak istenen şehirlerin değerlendirilmesi bu merkez tarafından yapılmaktadır. Bu merkez bu çerçevede

• Temel ilkeleri içeren bir bildirge, manifesto
• Yavaş Şehir olarak tanımlanmak istenen şehirlerin imzalaması gereken birlik tüzüğü
• Üye şehirlerin listesi
• Yıllık toplantı takvimleri

oluşturmuştur. Yazının daha sonraki kısımlarında temel ilkeleri içeren bildirge ile ilgili bilgiler sunulacaktır.

Ayrıca bu merkezle birlikte çalışan “Slow Food Editor” adlı bir yayınevi ve Gastronomik Bilimler Üniversitesi (”University of Gastronomic Sciences”) kurulmuştur.

Tarihçe

Yavaş Şehir kavramının kökenleri Yavaş Yiyecek (”Slow Food”) hareketine kadar uzanır. Yine İtalya’da 1986 yılında Başkent Roma’nın Amerikan tarzı Hızlı Yiyecek (”Fast Food”) zincirlerinin istilasına karşı çıkılarak Barolo kentinde bir Yavaş Yiyecek birliği oluşturuldu. İnsanlar arasındaki iletişimi, duygu paylaşımını, huzuru ve haz almayı gitgide azaltan hızlı bir yaşam ve bunun bir öğesi olan Hızlı Yiyecek akımına karşı oluşturulan bu birlik, 1989 yılında Paris’te uluslararası bir hareket haline dönüştü. Yirmi ülke temsilcisinin katılımı ile başlayan bu hareket bugün 80 000 üyeli 100 den fazla ülke temsilcisinin oluşturduğu bir birlik haline dönüştü. Yöresel yiyeceklerin ve damak tatlarının ön plana çıkarılmasını amaçlayan bu hareketin merkezi bugün İtalya’nın Cunoe bölgesinde küçük bir kasaba olan Bra’dır.

Yavaş Yiyecek kavramından esinlenen Yavaş Şehir hareketinin temeli 1999 yılında İtalya’nın Chianti bölgesinde Greve kentinde 30 kadar Yavaş Yiyecek kentlerinin katılımı ile atıldı. İlk bildirgesinde küreselleşmenin insanlar arasındaki iletişimi, kaynaşmayı ve değişimi kolaylaştırmasına karşılık farklılıkların törpülenerek tek bir model insan oluşturmaya doğru gittiğini ve sonunda sıradanlığın hâkim olacağı bir düzenin oluşabileceği konusunda endişelerini belirtti.

Bu olası sonuçları engellemek amacıyla yerel değerlere sahip çıkmak, bu değerleri korumak ve onları geliştirmek için Yavaş Şehirler kavramı çerçevesinde bir ağ oluşturuldu.  Bu ağın içinde yerel tatlardan başlayarak konukseverlik ve hoşgörüyü kadar uzanan, bu kentlerin dokusunun korunması ve yerel kültürlerinin geliştirilmesini de içeren ve karşılıklı bilgi ve meta paylaşımın öngören bir hareket başlatıldı.

Yavaş Şehir Bildirgesi

Yavaş şehir olabilmek için kent nüfusunun 50 000′in altında olması gerekir. 50 000′in üzerinde nüfusu olan yerleşim yerleri başvuruda bulunamaz. Yavaş Şehir bildirgesi aşağıda belirtilen altı grup içinde sınıflandırılan 55 ölçütten oluşur. Bu ölçütlerin sınıflandırıldığı altı ana grup şunlardır:

• Çevre politikaları (hava, su ve toprak kirliliği, atıkların yönetimi ve yeniden kazanımı)
• Altyapı (açık alanlar, oturma yerleri, tuvaletler)
• Kentin dokusunun kalitesi (tarihi binalar, bahçeler, parklar)
• Yerel üretimin ve ürünlerin desteklenmesi (yerel üreticiler, yiyecek ve el ürünü üreticileri, sağlıklı beslenme, sanat)
• Konukseverlik (turistler ve yerel toplum için olanaklar)
• Kent topluluğu, eğitim ve Yavaş Şehir duyarlılığı (iletişim, yerel halkın ve yerel sivil toplum örgütlerinin katılım)

Bu altı ana grup altında toplanan ölçütlerde Yavaş Şehirlerin sağlaması gereken şartlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

• 1. Şehrin ve çevresinin ayrıcalıklı özelliklerini ortaya çıkartacak, geri dönüşümü ve yeniden kullanımı teşvik edecek çevresel politikalar uygulamak.
  2. Toprağın çevre dostu kullanımını destekleyecek alt yapı oluşturmak.
  3. Kent içinde ve dışında şehir yaşamının ve havanın kalitesini yükseltmek için çevre dostu teknolojileri desteklemek.
  4. Çevrenin tarihini, önemli yapılarını ve ören yerlerini korumak, yeni yerleri bulmak, tarihini ortaya çıkartmak ve koruma altına almak.
  5. Organik gıdaların üretimini ve tüketilmesini desteklemek.
  6. Yerel üretimi desteklemek ve bunların kullanımını teşvik etmek.
  7. Yerel üreticiler ile tüketiciler arasında ilişkiler kurmak ve bunun için ortamlar ve mekanlar yaratmak.
  8. Kökleri eskilere dayanan yöresel ürünleri korumak ve desteklemek.
  9. Yöresel gıdaların tanınmasını sağlamak ve bunların tarihini araştırmak.
  10. Ziyaretçilere gerçek konukseverliğin gösterilmesini sağlamak ve konukseverliğin kalitesini arttırmak.
  11. Yavaş Şehir yaşayanlarında Yavaş Şehir bilincini arttırmak ve yerel yönetime katılmalarını sağlamak.

Yavaş Şehir olarak kabul edilebilmek ve bu şehirlerin logosu olan salyangozu kullanabilmek için bir denetimden geçilir. Yavaş Şehir ölçütlerine uygunluğu onaylanan ve kabul edilen şehirler ayrıca her yıl düzenli olarak denetimden geçerek şehir yaşamının Yavaş Şehir ölçütlerine göre sürekliliğini denetlenir.

Sonuç

Bildirgeden ve hareketin oluşum felsefesinde de anlaşılabileceği gibi Yavaş Şehir hareketi ilerlemeye veya teknolojiye karşı bir hareket değil, teknolojiden yararlanarak toplulukların yerel kültürlerini ve özelliklerini koruyarak birlikte çalışmak ve yaşanabilir bir gelecek planlamaktır.

Bu hareketin oluşturduğu ağda 17 ülkeden 114 şehir bulunmaktadır. Ayrıca nüfusu 50 000 üzeride olan birçok şehir de bu ağa üye olmadan Yavaş Şehir felsefesini hayata geçirmek için çalışmaktadır.

PROF. DR. HAKKI ESKİCİOĞLU

Bu yazı 2,545 kişi tarafından okundu.